کارگردان تئاتر با اتفاقیه در میان گذاشت؛
به تئاتر کودک فکر هم نمیکنند!
سوتیتر: نمایش «مورچهای به نام موری» به کارگردانی محمد جهانپا به جشنواره بینالمللی کودک و نوجوان همدان راه یافت
• نوید موسوی
تئاتر کودک و نوجوان را شاید بشود زمینهساز تربیت نسل نوجوان در نظر گرفت که در آن تئاتر و به طور کلی هنر نمایش برای کودکان و نوجوانان معرفی میشود. معرفی این هنر تبعات بعدی دیگری دارد که بیشک در فرایند جامعهپذیری تأثیرگذار است و راهنمای نسل نوجوان و جوان در مراحل بعدی خواهد بود. وقتی از دریچه تئاتر، صحنه و بازیگران آن با جامعه، فرهنگ و تاریخ و ادبیات آشنا میشویم شاید بهتر بتوانیم بیاندیشیم که بودنمان در این جامعه چه محتوا و مفهومی دارد.
گفتوگویی داشتیم با محمد جهانپا کارگردان یکی از نمایشهای کودک و نوجوان مشهدی که کارش در جشنواره بینالمللی کودک و نوجوان همدان پذیرفته شده است و به زودی در این شهر اجرا میشود.
با سلام؛ به عنوان نخستین پرسش بفرمایید «مورچهای به نام موری» از کجا آغاز شد؟
دوست جوان و هنرمندم عماد نصرآبادی حدود سه سال پیش نمایشنامه را برای شرکت در جشنواره نمایشنامهنویسی کودک و نوجوان رضوی نگارش کرد و موفق به کسب مقام برگزیده جشنواره شد، از آنجا که این دوستی و آشنایی به سالهای دورتری پیوند خورده و اینکه من همواره علاقمندم در فرصتهای مناسب دست در دست نیروی جوان و ایدههای جدید هم حامی هنرمندان جویای نام باشم و هم خودم از برکت حضورشان بهرمند شوم، ترغیب شدم این اثر را با اعضای جوان گروهم و در کنار سالها تجربه و کسوت همکاران پیشکسوتم در تئاتر به روی صحنه ببرم.
در این نمایش مجتبی شفیعی،محمد اسلامی،جواد محمدزاده،امیر احسان امیرپور،کوروش خلیلی پور، محسن شهرکی،یوسف سلطانی و محمدرضا علوی نیز نقش آفرینی میکنند.
تمرینات از کی شروع شد و چه چشماندازی در ابتدای کار برای این نمایش ترسیم کرده بودید؟
تمرینات این نمایش از خردادماه امسال آغاز شد و در شهریور ماه پس از کسب مجوزهای قانونی در تماشاخانه اشراق حوزه هنری به روی صحنه رفت که با اقبال خوبی نیز از طرف کودکان و نوجوانان و خانوادههای مشهدی روبه رو شد.
از آنجا که از ابتدای شروع تمرینات نیم نگاهی هم به جشنوارههای کودک و نوجوان در سال 95 داشتیم با توجه به ظرفیت کار اقدام به ارسال اثر به جشنواره بینالمللی تئاتر کودک و نوجوان همدان کردیم که خوشبختانه اثر فوق توانست سهمیه حضور در این رویداد مهم تئاتر کودک و نوجوان را کسب کند.
اهمیت تئاتر کودک چیست و چرا محمد جهانپا به سراغ آن رفته است؟
خوب بگذارید بگویم که معجزه تئاتر کودک همیشه برایم درسآموز بوده است. دنیای بس شیرین گسترده عجیب و قطعاً سرشار از خرد و تعقل که کودکان آن را ترسیم میکنند و تو در این فضای دو سویه دست به کشف ناشناختههای جدیدی میزنی. شاید این نقل قول از مارک تواین هم خالی از لطف نباشد که میگوید: بر این باورم که تئاتر کودکان از بزرگترین ابداعات قرن بیستم بودهاست. این نوع تئاتر قویترین معلم اخلّاق و بهترین انگیزه به سوی بهزیستی است که نبوغ آدمی آنرا آفریدهاست. نقش آفرنینی در این حوزه یکی از دلچسبترین فعالیتهای من در طول سالهای اخیر بوده است.
نمایش چه ارتباطی با کودک برقرار میکند؟ آیا فضایی نمادین دارد؟
در این نمایش که تجربه دومم در مقام کارگردانی نمایشهای دیجیتالی است سعی کردهام با استفاده از تکنولوژی موجود در اختیار گروه فضایی متفاوت از آنچه که تا به حال تماشاگر کودک و نوجوان مشهدی تجربه کرده برای مخاطبین اثرم ایجاد کنم، نمایشنامه قهرمانی دارد به نام «موری» که برای نجات جان همنوعانش از بند اسارت حشرات موذی پای در سفری میگذارد که سرشار از رخدادهای عجیب و تجربههای ناب برای او و صد البته مخاطبان کودک که قهرمانشان را در این اثر دنبال میکنند، است.
در امتداد این سفر موضوعات و مکانهای مختلفی به نمایش در میآید که همین وادارم کرد بار دیگر بازیگران و تیم کارگردانی گروهم را در تجربه جدید محک بزنم؛ آنهم به وجود آوردن فضایی برای همسو شدن بازیگر زنده در فضای دیجیتالی. در این زمینه کیمیا منجمی به عنوان مسئول تیم انیمیشن اقدام به طراحی و ساخت فضاهای نمایشی کرد و مهدی شریفی به عنوان طراح صحنه و زینب رشتی به عنوان طراح لباس در تمامی لحظات شکلگیری نمایش حضور داشتند که ترکیب دقیقتری از تمامی جزئیات نمایش را با همسویی بهتری خلق کنیم که به نظرم نسبت به کارهای گذشته در این حوزه تجربه موفقتری است.
از تئاتر دیجیتال نام بردید. شاخصهای این نوع تئاتر چیست؟
باید عرض کنم آنچه که از آموختههای خود دارم اساس این گونهی تئاتری بر رابطه انسان و كامپیوتر استوار شده است. رابطهای كه انسان همیشه از آن واهمه داشته و هرگز به صورتی كه شایسته است، شكل نگرفته؛ برای داشتن تئاتر دیجیتال چند شرط اصلی وجود دارد. اول اینکه اجرا باید زنده باشد و اجراكنندگان در فضایی مشترك با تماشاگر حضور داشته باشند.
دوم اینکه اجرای اثر باید از فنآوری دیجیتال سود ببرد. به شکلی كه این تكنولوژی بخش ضروری و ذاتی اثر نمایشی باشد. حتماً و حتماً باید از متن تا موسیقی و دكور و بازی و اجرا، توسط هنرمندان برای تماشاگر ساخته شده باشد. در این میان، مفهوم اهمیت اجرای زنده یا زندگی روی صحنه نباید تحت هیچ عنوانی، خدشهدار شود.
در همدان اجراهای شما متفاوت خواهد بود؟
به هر حال حضور در این رویداد معتبر انگیزه فراوانی به گروه نمایشی «جلوه» داده تا در فرصت باقیمانده برای حضور در این جشنواره با ترمیم نقاط ضعف و تقویت نقاط قوت نمایش، حضوری در خور شان و نام درخشان تئاتر خراسان داشته باشد.
تئاتر کودک به نظر شما چه وضعیتی در خراسان رضوی دارد؟
در یک کلام باید بگویم «بحرانی»؛ روی صحبت من با مسئولینی است که سالهاست در خواب زمستانی عمیقی گرفتار شدهاند و حوزه تئاتر کودک و نوجوان این پدیده بزرگ هنری و اجتماعی را از اولویتهای کاری خود خارج کرده و با کمال ناباوری حتی به آن فکر هم نمیکنند.
تئاتر کودک و نوجوان نیازمند ردیف بودجه مشخص در طول سال است، یک فضای دائمی مختص به خود برای اجرای نمایش کودک و نوجوان در طول سال نیاز دارد و همچنین داشتن یک انجمن یا تشکل مجزا و ویژهتری میخواهد تا پیگیری دقیقتر خواستههای چهرههای نام آشنای تئاتر کودک و نوجوان باشد. در واقع جدیتر شدن و شکلگیری فضاهای آموزشی مناسب برای علاقمندان این عرصه مهم هنری از ضروریات است.
دستگاههای متولی تئاتر کودک و نوجوان چه نقشی در رونق این شاخه از هنرهای نمایشی دارند؟
اگر امروز تئاتر کودک و نوجوان وجود دارد تنها به دلیل تلاشهای هنرمندان این حوزه است چون متأسفانه دستگاههای متولی هنر حمایتی از آن نمیکنند و بقای این هنر با حمایتهای شخصی هنرمندان و کسانی که به آن علاقهدارند گره خورده است. در این وضع جای کانون پرورش فکری کودک و نوجوان و اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی به شدت خالی است.
و اما حرف آخر؟
دوست دارم شعری از قیصر امین پور بخوانم و تمام؛ باز آن احساس گنگ و آشنا/ در دلم سير و سفر آغاز كرد/ باز هم با دستهای كودكی/ سفره تنگ دلم را باز كرد/ باز برگشتم به آن دوران دور/ روزهای خوب و بازیهای خوب…